Carnaval in Duitsland: waarom Rosenmontag geen wettelijke feestdag is

Geen enkele carnavalsdag is een wettelijke feestdag

Laten we eerst de juridische situatie helder maken, want daar gaat het misverstand over. Weiberfastnacht, Rosenmontag, Veilchendienstag en Aschermittwoch komen in geen enkel Feiertagsgesetz voor. Niet in Noordrijn-Westfalen, niet in Rijnland-Palts, niet in Beieren — nergens.

De praktische gevolgen daarvan zijn precies wat u van een gewone werkdag mag verwachten:

• Winkels mogen open en gelden de normale werkdagtijden uit het Ladenöffnungsgesetz van de deelstaat.
• Het vrachtwagenrijverbod geldt niet. Het verbod van § 30 StVO hangt aan zon- en wettelijke feestdagen; carnavalsdagen zijn dat niet.
• U heeft geen wettelijk recht op een vrije dag. Wie op Rosenmontag vrij is, is dat via cao, bedrijfsafspraak of opgenomen vakantiedag.

En toch is de werkelijkheid in het Rijnland een andere. Dat is geen tegenspraak — het is een kwestie van wie wat regelt.

Waarom het dan tóch overal dicht is

In de Karnevalshochburgen — Keulen, Düsseldorf, Aken, Bonn, Mainz, Koblenz — is Rosenmontag in de praktijk een vrije dag, en dat komt via drie andere routes dan de feestdagenwet:

1. Bedrijfsafspraken. Veel werkgevers in het Rijnland geven Rosenmontag collectief vrij, of laten personeel een halve dag werken. In sommige cao’s is het als vaste vrije dag opgenomen. Dat is regionaal: een bedrijf in Hamburg of München doet dit niet.

2. Bewegliche Ferientage op scholen. Dit is het mechanisme dat de meeste mensen niet kennen. Duitse scholen krijgen per deelstaat een aantal losse vrije dagen toegewezen die ze zelf mogen inplannen — de beweglichen Ferientage. In de carnavalsregio’s van NRW leggen scholen die bijna zonder uitzondering op de dagen van Weiberfastnacht tot Veilchendienstag. Het schoolministerie bepaalt dat niet centraal; de scholen doen dat zelf. Daarom is er ook geen landelijke bekendmaking die u kunt opzoeken: het verschilt per school. Lees meer over het verschil tussen feestdagen en schoolvakanties.

3. Winkeliers die zelf sluiten. In de grote carnavalssteden sluiten veel winkels op Rosenmontag rond het middaguur of blijven ze helemaal dicht, simpelweg omdat de optocht door de straat gaat en er geen klanten komen. Dat is een commerciële keuze, geen wettelijke verplichting.

In Beieren en Baden-Württemberg ligt het weer anders: daar heten de schoolvakanties rond deze periode Winterferien of Faschingsferien en zijn ze een volledige week lang, formeel vastgesteld door de deelstaat. Op de schoolvakantiepagina’s ziet u dat terug.

De carnavalsdata voor 2026 tot en met 2029

Carnaval hangt aan de paasdatum en schuift dus elk jaar mee. Aswoensdag valt 46 dagen vóór Eerste Paasdag; Rosenmontag twee dagen daarvoor.

Merk op dat Veilchendienstag in 2028 op 29 februari valt — 2028 is een schrikkeljaar. En een handige controle: de Beierse en Saarlandse Winterferien in 2026 lopen van 16 tot 20 februari en in 2027 van 8 tot 12 februari. Die vallen niet toevallig samen met Rosenmontag; ze zijn er precies op gepland.

Wat de carnavalsdagen betekenen

De week heeft een vaste opbouw, en elke dag heeft zijn eigen karakter:

• Weiberfastnacht (donderdag) — in het Rijnland de echte opening van het straatcarnaval, vanaf 11:11 uur. Traditioneel de dag waarop vrouwen het commando overnemen en mannen hun stropdas afgeknipt krijgen. In Keulen en Düsseldorf is het vanaf de ochtend druk in de binnenstad.
• Rosenmontag (maandag) — de hoofddag met de grote optochten (Rosenmontagszüge). In Keulen trekt de stoet enkele kilometers door de stad en kijken honderdduizenden mensen toe.
• Veilchendienstag (dinsdag) — kleinere optochten in de omliggende dorpen en wijken; rustiger dan Rosenmontag.
• Aschermittwoch (woensdag) — abrupt einde. Het carnaval is voorbij, de vastentijd begint. In Beieren is dit ook de dag van het politischer Aschermittwoch, waarop partijen traditioneel scherpe toespraken houden.

Praktisch voor Nederlandse bezoekers

Keulen, Düsseldorf en Aken liggen alle drie op minder dan twee uur rijden van de Nederlandse grens, dus Nederlandse carnavalsbezoekers zijn er in grote aantallen. Wat u moet weten:

Reis met de trein. Op Weiberfastnacht en Rosenmontag zijn binnensteden grotendeels afgesloten en zijn parkeergarages vol of onbereikbaar. Het OV rijdt op Rosenmontag doorgaans een aangepaste dienstregeling met extra ritten op de hoofdlijnen, maar let op: omdat het formeel een werkdag is, kunt u niet uitgaan van een zondagsdienst.

Winkels: reken op een halve dag. Op Rosenmontag zijn winkels in de carnavalssteden meestal ’s ochtends open en sluiten ze rond het middaguur. Wilt u winkelen én carnaval zien, doe de winkels dan op een andere dag. Buiten het Rijnland — bijvoorbeeld in Münster of Osnabrück — is het gewoon een normale winkeldag.

Grensstreek: het verschilt sterk. Carnaval is een Rijnlandse en Zuid-Duitse traditie. In Noordrijn-Westfalen is het groot, maar vooral in het Rijnlandse deel: Keulen, Düsseldorf, Aken, Bonn. In het Westfaalse deel van dezelfde deelstaat — Münster, Bielefeld — is het veel bescheidener. In Nedersaksen, dat grenst aan Twente en Drenthe, gebeurt er vrijwel niets. Wie vanuit Groningen of Drenthe de grens oversteekt, merkt van carnaval niets.

Onderschat de vastentijd niet. Vanaf Aswoensdag verandert de sfeer volledig. Wie op woensdag aankomt in de verwachting carnaval te zien, is een dag te laat.

En Aschermittwoch als stille dag?

Aswoensdag is geen wettelijke feestdag, maar in enkele deelstaten geldt hij wel als stiller Tag met beperkingen op openbare dansevenementen. Die regels staan in de Feiertagsgesetze van de deelstaten en verschillen onderling; ze richten zich op commerciële dansgelegenheden, niet op cafés of restaurants. Het echte dansverbod in Duitsland is strenger op Goede Vrijdag.