In de tweede helft van november kent Duitsland twee landelijke herdenkingsdagen: de Volkstrauertag en de Totensonntag. Geen van beide is een wettelijke feestdag — ze vallen altijd op een zondag — maar in alle zestien deelstaten gelden er wél beperkingen op dansen, muziek en evenementen.
Voor Nederlandse bezoekers is dat verwarrend, omdat onze dodenherdenking in mei valt en Duitsland in mei juist niets herdenkt. Hieronder staat wat de twee dagen zijn, wanneer ze vallen tot en met 2029, en waar u in de praktijk tegenaan loopt.
Wanneer vallen ze?
Beide dagen hangen aan de eerste advent en schuiven dus elk jaar mee.
| Jaar | Volkstrauertag | Buß- und Bettag | Totensonntag | 1e advent |
|---|---|---|---|---|
| 2026 | zo 15 november | wo 18 november | zo 22 november | zo 29 november |
| 2027 | zo 14 november | wo 17 november | zo 21 november | zo 28 november |
| 2028 | zo 19 november | wo 22 november | zo 26 november | zo 3 december |
| 2029 | zo 18 november | wo 21 november | zo 25 november | zo 2 december |
De Volkstrauertag valt altijd op de zondag twee weken vóór de eerste advent, en daarmee altijd tussen 13 en 19 november. De Totensonntag is de zondag vóór de eerste advent en valt dus altijd tussen 20 en 26 november. Daartussen ligt op woensdag de Buß- und Bettag, die alleen in Saksen een echte vrije dag is.
Volkstrauertag: de Duitse dodenherdenking
De Volkstrauertag herdenkt de slachtoffers van oorlog en geweldsheerschappij. De dag bestaat sinds de jaren twintig, maar kreeg in de jaren vijftig zijn huidige vaste plaats op de kalender, bewust in november en bewust los van een specifieke oorlogsdatum. Sinds 1990 geldt dezelfde datum in heel Duitsland.
De centrale herdenking vindt plaats in de Bondsdag in Berlijn, met de bondspresident en het voltallige staatshoofdschap aanwezig. Daarnaast zijn er lokale plechtigheden bij oorlogsmonumenten en op begraafplaatsen, vaak georganiseerd door de gemeente en de Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge.
Dit is het Duitse equivalent van de Nederlandse dodenherdenking, met twee belangrijke verschillen. Het valt in november in plaats van op 4 mei, en het is geen dag van twee minuten stilte om acht uur ’s avonds: er is geen landelijk stiltemoment. Duitsland heeft in mei geen herdenkingsdag; 8 mei, de dag van de capitulatie, is alleen in Berlijn incidenteel als eenmalige vrije dag uitgeroepen en is geen vaste feestdag.
Totensonntag: de laatste zondag van het kerkelijk jaar
De Totensonntag, ook wel Ewigkeitssonntag genoemd, is een protestantse gedenkdag voor de overledenen van het afgelopen jaar. Het is de laatste zondag van het kerkelijk jaar; de week erna begint met de eerste advent een nieuw jaar.
In protestantse gemeenten worden tijdens de dienst de namen voorgelezen van gemeenteleden die dat jaar zijn overleden. Veel mensen bezoeken die dag het graf van familieleden. De katholieke tegenhanger is Allerzielen op 2 november, de dag na Allerheiligen.
De dag is daardoor in het noorden en oosten van Duitsland zichtbaarder dan in het katholieke zuiden, waar de aandacht al rond 1 en 2 november lag.
Geen vrije dag, wel beperkingen
Omdat beide dagen altijd op een zondag vallen, zijn ze in geen enkele deelstaat een wettelijke feestdag. Er is dus geen extra vrije dag en geen loondoorbetaling zoals bij een echte feestdag. Wel zijn het stille Tage, en die status brengt beperkingen mee.
In alle zestien deelstaten geldt op beide dagen een vorm van Tanzverbot. De tijden lopen sterk uiteen. In Beieren, dat het strengst is, gelden de beperkingen van 2 uur ’s nachts tot middernacht: de nacht ervóór kunt u dus tot twee uur doorgaan, daarna moet de dansvloer leeg blijven. Bremen hanteert juist een kort venster van enkele middaguren. Andere deelstaten zitten daartussenin.
De beperking gaat verder dan dansen alleen. Afhankelijk van de deelstaat kunnen ook openbare muziekoptredens, sportevenementen, circus- en variétévoorstellingen worden beperkt. Besloten gezelschappen met persoonlijk uitgenodigde gasten vallen er niet onder. Een uitgebreidere uitleg van het systeem staat in stille feestdagen en het Tanzverbot.
Wat merkt u ervan als bezoeker?
- Winkels: het zijn zondagen, dus winkels zijn sowieso dicht. Zie zijn winkels open op Duitse feestdagen.
- Clubs en concerten: kunnen gesloten zijn of een aangepast programma draaien. Controleer bij een concreet evenement altijd de site van de organisator.
- Restaurants en hotels: gewoon open. Alleen een feest- of muziekprogramma kan beperkt zijn.
- Kerstmarkten: hier zit het praktische punt. Veel Duitse kerstmarkten openen pas ná de Totensonntag, omdat de adventstijd dan pas begint. Wie in de week ervóór komt, staat voor een lege markt.
- Begraafplaatsen: merkbaar drukker dan normaal, vooral op de Totensonntag.
De woensdag ertussen: Buß- und Bettag
Tussen de twee zondagen ligt op woensdag de Buß- und Bettag. Die is sinds 1995 alleen in Saksen nog een wettelijke feestdag; daar zijn winkels en kantoren dicht. In Beieren is het géén vrije dag, maar vallen de scholen wel uit — een uitzondering die veel mensen verrast. In de overige veertien deelstaten is het een gewone werkdag, al geldt ook daar in een aantal deelstaten een stille-dag-status.
Voor wie in die week over de grens naar Saksen rijdt, is dat het verschil tussen open en dicht. De details staan in Buß- und Bettag in Saksen.
Veelgestelde vragen
Is de Volkstrauertag een vrije dag in Duitsland?
Nee. De dag valt altijd op een zondag en is in geen enkele deelstaat een wettelijke feestdag. Wel geldt er in alle zestien deelstaten een beperking op dansevenementen.
Wanneer is de Volkstrauertag in 2026?
Op zondag 15 november 2026. In 2027 is dat 14 november, in 2028 19 november en in 2029 18 november.
Wat is het verschil tussen Volkstrauertag en Totensonntag?
De Volkstrauertag is een wereldlijke herdenking van oorlogsslachtoffers, georganiseerd door de staat. De Totensonntag is een protestantse kerkelijke gedenkdag voor de overledenen van het afgelopen jaar. Ze liggen een week na elkaar.
Heeft Duitsland een dodenherdenking zoals Nederland op 4 mei?
De Volkstrauertag in november komt er het dichtst bij, maar er is geen landelijk moment van stilte en de dag valt een half jaar later op de kalender.
Zijn de kerstmarkten al open op de Totensonntag?
Meestal niet. Veel markten openen pas op de maandag erna of bij de eerste advent, omdat de weken ervoor als rouwtijd gelden.
Gerelateerde uitleg
Lees ook over stille feestdagen en het Tanzverbot, Hervormingsdag en Allerheiligen en de Buß- und Bettag in Saksen. Alle vrije dagen per jaar staan bij feestdagen per jaar, per regio bij feestdagen per deelstaat.